ບໍ່ແຮ່ອາດມາເປີດຢູ່ຂ້າງດິນທີ່ທ່ານຊື້ໃນລາວໄດ້ບໍ?

ເປັນໄປໄດ້ແທ້ ແລະບໍ່ມີຫຍັງໃນໃບຕາດິນຂອງລາວທີ່ຈະເຕືອນທ່ານລ່ວງໜ້າໄດ້ເລີຍ. ຢູ່ລາວ ແຮ່ທາດທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນຕອນໜຶ່ງບໍ່ໄດ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສິ່ງທີ່ທ່ານຊື້ຫຼືເຊົ່າ: ແຮ່ທາດເປັນກຳມະສິດຂອງວົງຄະນາຍາດແຫ່ງຊາດ ແລະລັດເປັນຜູ້ມອບສິດສຳຫຼວດແລະຂຸດຄົ້ນແຍກຕ່າງຫາກ ໂດຍຜ່ານໃບອະນຸຍາດແລະສັນຍາສຳປະທານ ໃຫ້ແກ່ຜູ້ທີ່ລັດເລືອກເອງ. ດັ່ງນັ້ນ ທີມສຳຫຼວດ ຄ້າຍສຳຫຼວດແຮ່ ຫຼືບໍ່ແຮ່ແບບຂຸດເປີດໜ້າດິນ ຈຶ່ງອາດມາຕັ້ງຢູ່ຕິດກັບດິນຂອງທ່ານ ຫຼືຢູ່ທາງຕົ້ນນ້ຳຂອງຫ້ວຍທີ່ທ່ານໃຊ້ນ້ຳ ເຖິງແມ່ນທ່ານຈະເຊັນສັນຍາໄປດົນແລ້ວກໍຕາມ. ສຳລັບເຮືອນຢູ່ໃຈກາງນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນຫຼືຫຼວງພະບາງ ຄວາມສ່ຽງນີ້ຢູ່ໄກຕົວຫຼາຍ. ແຕ່ສຳລັບດິນຕອນໃນຊົນນະບົດ ບ່ອນພັກຜ່ອນຣິມແມ່ນ້ຳ ຫຼືສັນຍາເຊົ່າດິນເຮັດຟາມ ໃນແຂວງທີ່ກຳລັງມີການສຳຫຼວດແຮ່ທາດ ຄຳຖາມນີ້ຄວນຢູ່ໃນການກວດສອບກ່ອນຊື້ ຄຽງຄູ່ກັບໃບຕາດິນ ປະເພດທີ່ດິນ ແລະຄວາມສ່ຽງນ້ຳຖ້ວມ: ອ້ອມຂ້າງດິນຕອນນີ້ລັດໄດ້ອະນຸຍາດຫຍັງໄປແລ້ວແດ່ ກຳລັງມີການສຳຫຼວດຫຍັງຢູ່ ແລະສາຍນ້ຳໄຫຼມາຈາກທາງໃດ?

ຄຳຖາມນີ້ກຳລັງເປັນຂ່າວຢູ່ໃນເດືອນນີ້. ວັນທີ 18 ສິງຫາ ກະຊວງອຸດສາຫະກຳແລະການຄ້າໄດ້ລາຍງານວ່າ ການສຳຫຼວດພາກສະໜາມໄດ້ກຳນົດພື້ນທີ່ເປົ້າໝາຍໃໝ່ສຳລັບແຮ່ທາດຫາຍາກສອງແຫ່ງ ແຫ່ງໜຶ່ງຢູ່ຕາມແນວຊາຍແດນລະຫວ່າງແຂວງບໍລິຄຳໄຊກັບແຂວງຄຳມ່ວນໃນພາກກາງຂອງປະເທດ ແລະອີກແຫ່ງໜຶ່ງກວມເອົາແຂວງເຊກອງແລະແຂວງອັດຕະປືໃນພາກໃຕ້. ຍັງບໍ່ມີການເຜີຍແຜ່ຂະໜາດ ຄຸນນະພາບແຮ່ ຫຼືຂອບເຂດໃດໆອອກມາເທື່ອ. ກ່ອນໜ້ານັ້ນບໍ່ເທົ່າໃດມື້ ຄືວັນທີ 7 ສິງຫາ ບໍລິສັດຈີນແຫ່ງໜຶ່ງທີ່ຈົດທະບຽນໃນຕະຫຼາດຫຼັກຊັບ ໄດ້ປະກາດໂຈະໂຄງການແຮ່ທາດຫາຍາກຢູ່ເມືອງຄຳ ແຂວງຊຽງຂວາງ ເຊິ່ງຍັງຢູ່ໃນຂັ້ນທົດລອງຂຸດຄົ້ນ ໂດຍໃຫ້ເຫດຜົນວ່າເພື່ອປະຕິບັດຕາມລະບຽບການວ່າດ້ວຍການພັດທະນາແຮ່ທາດຫາຍາກ ໃນຂະນະທີ່ບໍລິສັດກຳລັງດຳເນີນການຂໍຕໍ່ອາຍຸສິດຂຸດຄົ້ນບໍ່ແຮ່. ທັງສອງຂ່າວນີ້ບໍ່ໄດ້ປ່ຽນແປງສິ່ງທີ່ຊາວຕ່າງປະເທດມີສິດເປັນເຈົ້າຂອງ. ແຕ່ທັງສອງລ້ວນເຕືອນໃຈເຮົາວ່າແຜນທີ່ຂອງສິ່ງທີ່ຢູ່ໃຕ້ຜືນແຜ່ນດິນລາວ ຍັງຢູ່ໃນລະຫວ່າງການແຕ້ມ ແລະຜູ້ແຕ້ມແຜນທີ່ນັ້ນແມ່ນລັດ ບໍ່ແມ່ນຜູ້ທີ່ຖືສິດຢູ່ເທິງໜ້າດິນ.

ໃຜເປັນເຈົ້າຂອງສິ່ງທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນຂອງທ່ານໃນລາວ?

ຈຸດເລີ່ມຕົ້ນແມ່ນລັດຖະທຳມະນູນ ແລະກົດໝາຍວ່າດ້ວຍທີ່ດິນສະບັບປີ 2019 (ເລກທີ 70/ສພຊ): ທີ່ດິນແລະຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດ ລວມທັງສິ່ງທີ່ຢູ່ໃຕ້ພື້ນດິນ ແມ່ນກຳມະສິດຂອງວົງຄະນາຍາດແຫ່ງຊາດ ໂດຍມີລັດເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງແທນ. ໃບຕາດິນຂອງລາວບັນທຶກສິດນຳໃຊ້ທີ່ດິນເທິງໜ້າດິນຕອນໜຶ່ງ ພ້ອມດ້ວຍປະເພດທີ່ດິນ ເນື້ອທີ່ ແລະຂອບເຂດ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ລວມເອົາແຮ່ທາດທີ່ຢູ່ລຸ່ມໜ້າດິນນັ້ນ. ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍແຮ່ທາດ (ເລກທີ 31/ສພຊ ລົງວັນທີ 3 ພະຈິກ 2017) ແມ່ນນິຕິກຳທີ່ກຳນົດວ່າໃຜມີສິດສຳຫຼວດເບື້ອງຕົ້ນ ສຳຫຼວດແຮ່ ແລະຂຸດຄົ້ນແຮ່ທາດ ແລະກຳນົດໄວ້ໂດຍຜ່ານໃບອະນຸຍາດແລະສັນຍາທີ່ເຮັດກັບລັດ.

ສຳລັບຜູ້ຊື້ຕ່າງປະເທດ ເລື່ອງນີ້ສຳຄັນເປັນສອງເທົ່າ. ຊາວຕ່າງປະເທດມີຖານະທີ່ແຄບກວ່າເຈົ້າຂອງທີ່ດິນຄົນລາວຢູ່ແລ້ວ: ຄືສັນຍາເຊົ່າທີ່ດິນ ສິດນຳໃຊ້ທີ່ຕິດມາກັບຫ້ອງຊຸດຄອນໂດມິນຽມ ຫຼືສ່ວນໄດ້ເສຍທີ່ຖືຜ່ານບໍລິສັດ ດັ່ງທີ່ບົດຄວາມອື່ນໆຂອງພວກເຮົາໄດ້ອະທິບາຍໄວ້. ແມ່ນແຕ່ເຈົ້າຂອງດິນຄົນລາວທີ່ທ່ານເຊົ່ານຳ ກໍບໍ່ໄດ້ເປັນເຈົ້າຂອງແຮ່ທາດທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນຕອນນັ້ນ. ສະນັ້ນ ທັງທ່ານແລະເພິ່ນຈຶ່ງບໍ່ສາມາດປະຕິເສດສິດແຮ່ທາດທີ່ລັດຕັດສິນໃຈມອບໃຫ້ ໂດຍອ້າງພຽງແຕ່ຄວາມເປັນເຈົ້າຂອງເທົ່ານັ້ນ. ສິ່ງທີ່ກົດໝາຍໃຫ້ແກ່ຜູ້ຖືສິດເທິງໜ້າດິນ ແມ່ນການປົກປ້ອງດ້ານຂັ້ນຕອນຊຸດໜຶ່ງ: ການປຶກສາຫາລື ການປະເມີນຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມຂອງໂຄງການ ແລະການຊົດເຊີຍຖ້າທີ່ດິນຖືກເອົາໄປ. ການປົກປ້ອງເຫຼົ່ານີ້ມີຢູ່ແທ້ ແລະເປັນເຫດຜົນທີ່ວ່າການຮູ້ແຕ່ເນີ່ນໆວ່າມີຫຍັງຖືກວາງແຜນໄວ້ໃກ້ຄຽງ ແມ່ນສິ່ງທີ່ຄຸ້ມຄ່າ.

ການຂຸດຄົ້ນບໍ່ແຮ່ເກີດຂຶ້ນຢູ່ໃສ ແລະຢູ່ໃກ້ບ່ອນທີ່ຊາວຕ່າງປະເທດຊື້ຫຼືບໍ່?

ການຂຸດຄົ້ນບໍ່ແຮ່ໃນລາວກະຈຸກຕົວຢູ່ໃນບາງເຂດແຮ່ທີ່ຮູ້ຈັກກັນດີ ແລະສ່ວນຫຼາຍຕັ້ງຢູ່ໄກຈາກບ່ອນທີ່ຜູ້ຊື້ຕ່າງປະເທດມັກຊອກຫາ. ຄຳແລະທອງແດງໄດ້ມີການຂຸດຄົ້ນມາຫຼາຍປີແລ້ວ ທີ່ເຊໂປນ ເມືອງວິລະບູລີ ແຂວງສະຫວັນນະເຂດ ແລະທີ່ພູຄຳ ແຂວງໄຊສົມບູນ. ແຮ່ໂປແຕດຢູ່ໃຕ້ທົ່ງພຽງວຽງຈັນ ແລະຢູ່ໃນແຂວງຄຳມ່ວນ. ແຮ່ບົກໄຊ ແຮ່ເຫຼັກ ຖ່ານຫີນ ແຮ່ຍິບຊຳ ແລະຫີນປູນສຳລັບຜະລິດຊີມັງ ກຳລັງຖືກຂຸດຄົ້ນຫຼືໄດ້ຮັບອະນຸຍາດແລ້ວໃນຫຼາຍແຂວງ. ສ່ວນກ້ອນກວດແລະຊາຍ ກໍມີການດູດຂຶ້ນມາຈາກແມ່ນ້ຳ ລວມທັງແມ່ນ້ຳຂອງ ເກືອບທຸກບ່ອນທີ່ມີການກໍ່ສ້າງ.

ແຮ່ທາດຫາຍາກແມ່ນສ່ວນທີ່ເຄື່ອນໄຫວໄວທີ່ສຸດຂອງພາບລວມນີ້. ປະເທດລາວມີແຫຼ່ງແຮ່ທາດຫາຍາກຊະນິດໜັກທີ່ສຳຄັນຢູ່ທາງພາກເໜືອ ໃນແຂວງຊຽງຂວາງແລະແຂວງຫົວພັນ. ໃນທ້າຍປີ 2022 ໄດ້ມີການມອບສຳປະທານເນື້ອທີ່ປະມານ 50 ຕາລາງກິໂລແມັດ ກວມເອົາເມືອງຄູນແລະເມືອງຜາໄຊ ແຂວງຊຽງຂວາງ ແລະໃນປີດຽວກັນນັ້ນ ໂຄງການໜຶ່ງທີ່ມີເນື້ອທີ່ 50 ຕາລາງກິໂລແມັດ ປະກອບດ້ວຍບ່ອນຂຸດຄົ້ນ 5 ຕາລາງກິໂລແມັດ ບວກກັບພື້ນທີ່ສຳຫຼວດແຮ່ 45 ຕາລາງກິໂລແມັດ ກໍໄດ້ເລີ່ມຕົ້ນຂຶ້ນ ກວມເອົາເມືອງຫົວເມືອງແລະເມືອງຊຳເໜືອ ແຂວງຫົວພັນ. ສື່ມວນຊົນຂອງລັດລາຍງານວ່າໃນປີ 2023 ທົ່ວປະເທດມີໂຄງການຂຸດຄົ້ນແຮ່ທາດຫາຍາກປະມານສິບຫ້າໂຄງການ. ໃນທ້າຍປີ 2025 ລັດຖະບານໄດ້ສະເໜີຕໍ່ສະພາແຫ່ງຊາດ ໃຫ້ປ່ຽນປ່າປ້ອງກັນແລະປ່າຜະລິດໃນແຂວງຊຽງຂວາງແລະແຂວງຫົວພັນ ມາເປັນທີ່ດິນສຳລັບຂຸດຄົ້ນແລະປຸງແຕ່ງແຮ່ທາດຫາຍາກ. ພື້ນທີ່ເປົ້າໝາຍໃໝ່ສອງແຫ່ງທີ່ປະກາດໃນເດືອນສິງຫາ ກຳລັງຂະຫຍາຍແຜນທີ່ນັ້ນລົງມາສູ່ພາກກາງແລະພາກໃຕ້.

ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ ເມືອງມໍລະດົກຫຼວງພະບາງ ແລະໃຈກາງເມືອງວັງວຽງ ບໍ່ແມ່ນເຂດບໍ່ແຮ່. ຄວາມສ່ຽງຈະເພີ່ມຂຶ້ນເມື່ອທ່ານອອກໄປໄກຈາກບ່ອນເຫຼົ່ານັ້ນ: ດິນຕອນໜຶ່ງຣິມແມ່ນ້ຳໃນແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ສວນກາເຟຫຼືດິນປ່າທີ່ເຊົ່າໄວ້ເທິງພູພຽງທາງພາກໃຕ້ ຫຼືບ່ອນພັກຜ່ອນເທິງເນີນພູຂອງແຂວງຊຽງຂວາງ. ການອ່ານສະຖານະການທີ່ຖືກຕ້ອງ ບໍ່ແມ່ນວ່າການຊື້ດິນຊົນນະບົດໃນລາວບໍ່ປອດໄພ ແຕ່ແມ່ນວ່າເມື່ອອອກນອກຕົວເມືອງແລ້ວ ທ່ານຕ້ອງຖາມເຖິງສິ່ງທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນ ຄືກັນກັບທີ່ທ່ານຖາມເຖິງຕົວດິນເອງ.

ໃບອະນຸຍາດສຳຫຼວດແຮ່ແລະສຳປະທານຂຸດຄົ້ນ ໄດ້ຮັບອະນຸມັດແນວໃດ?

ຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍແຮ່ທາດ ວຽກງານແຮ່ທາດດຳເນີນໄປເປັນຂັ້ນຕອນ: ທຳອິດແມ່ນການສຳຫຼວດເບື້ອງຕົ້ນ ຕໍ່ມາແມ່ນການສຳຫຼວດແຮ່ພາຍໃຕ້ໃບອະນຸຍາດໃນພື້ນທີ່ທີ່ກຳນົດໄວ້ ແລ້ວຖ້າແຫຼ່ງແຮ່ຄຸ້ມຄ່າພໍ ກໍຈະກ້າວໄປສູ່ສຳປະທານຂຸດຄົ້ນ ທີ່ມີສັນຍາແລະເງື່ອນໄຂສະເພາະຂອງມັນເອງ. ໂຄງການຂະໜາດໃຫຍ່ຫຼືໂຄງການທີ່ອ່ອນໄຫວແມ່ນອະນຸມັດຢູ່ຂັ້ນສູນກາງ ແລະກອງປະຊຸມລັດຖະບານໃນເດືອນສິງຫາ 2026 ວ່າດ້ວຍການອະນຸມັດການລົງທຶນ ໄດ້ສົ່ງສັນຍານວ່າການອະນຸມັດສຳປະທານຈະຖືກລວມສູນເຂົ້າຢູ່ຄະນະກຳມະການລົງທຶນຫຼາຍຂຶ້ນອີກ. ນິຕິກຳສະບັບປັບປຸງຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຜີຍແຜ່ ສະນັ້ນຂັ້ນຕອນລະອຽດໃດໆກໍຕາມ ຄວນຖືວ່າຍັງບໍ່ທັນແນ່ນອນ ຈົນກວ່ານິຕິກຳເຫຼົ່ານັ້ນຈະອອກມາ.

ລະບົບນີ້ມີສອງລັກສະນະທີ່ສຳຄັນສຳລັບຜູ້ຊື້. ອັນທີໜຶ່ງແມ່ນຂະໜາດ: ພື້ນທີ່ສຳຫຼວດແຮ່ມັກຈະກວ້າງກວ່າບໍ່ແຮ່ທີ່ອາດຕາມມາພາຍຫຼັງຫຼາຍເທົ່າ ແລະພື້ນທີ່ສຳຫຼວດ 45 ຕາລາງກິໂລແມັດອ້ອມບ່ອນຂຸດຄົ້ນ 5 ຕາລາງກິໂລແມັດຂອງໂຄງການໃນແຂວງຫົວພັນ ກໍເປັນອັດຕາສ່ວນທີ່ພົບເຫັນທົ່ວໄປ. ການທີ່ດິນຂອງທ່ານຢູ່ພາຍໃນພື້ນທີ່ສຳຫຼວດ ບໍ່ໄດ້ໝາຍຄວາມວ່າຈະມີຂຸມບໍ່ແຮ່ເປີດຢູ່ຕິດກັບຫຼັກເຂດຂອງທ່ານ ແຕ່ໝາຍຄວາມວ່າອາດມີການເຈາະ ການຕັດທາງ ແລະທີມສຳຫຼວດຜ່ານເຂົ້າມາ. ອັນທີສອງແມ່ນການກວດກາດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມ. ໂຄງການບໍ່ແຮ່ຕ້ອງມີການປະເມີນຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມແລະສັງຄົມ ຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການປົກປັກຮັກສາສິ່ງແວດລ້ອມ (ສະບັບປັບປຸງ ເລກທີ 53/ສພຊ ລົງວັນທີ 28 ມິຖຸນາ 2024) ແລະດຳລັດວ່າດ້ວຍການປະເມີນຜົນກະທົບຕໍ່ສິ່ງແວດລ້ອມ (ເລກທີ 389/ລບ ລົງວັນທີ 20 ຕຸລາ 2022) ແລະຂະບວນການນັ້ນລວມມີການປຶກສາຫາລືກັບບ້ານທີ່ໄດ້ຮັບຜົນກະທົບ. ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວ ໂຄງການໜຶ່ງຈະເປັນທີ່ຮູ້ຈັກໃນທ້ອງຖິ່ນກ່ອນທີ່ວຽກຈະເລີ່ມ ກໍຍ້ອນການປຶກສາຫາລືນັ້ນ ແລະຍ້ອນອຳນາດການປົກຄອງບ້ານ.

ບໍ່ແຮ່ທີ່ຢູ່ໃກ້ຄຽງ ປ່ຽນແປງຫຍັງແທ້ສຳລັບອະສັງຫາລິມະຊັບຂອງທ່ານ?

ບໍ່ຄ່ອຍປ່ຽນໃບຕາດິນ ແຕ່ມັກຈະປ່ຽນທຸກສິ່ງທີ່ຢູ່ອ້ອມຂ້າງມັນ. ຜົນກະທົບທຳອິດແມ່ນນ້ຳ. ເຮືອນໃນຊົນນະບົດຂອງລາວເພິ່ງພານ້ຳສ້າງ ນ້ຳອອກບໍ່ ແລະຫ້ວຍ ຫຼາຍກວ່າລະບົບນ້ຳປະປາ ແລະສິ່ງເສດເຫຼືອຈາກບໍ່ແຮ່ກໍໄຫຼລົງຕາມສາຍນ້ຳ. ການສະກັດແຮ່ທາດຫາຍາກໃນລາວ ສ່ວນຫຼາຍໃຊ້ວິທີລະລາຍແຮ່ຢູ່ກັບທີ່ ຄືການສູບນ້ຳຢາເຄມີລົງໄປໃນດິນຕາມເນີນພູ ແລ້ວເກັບຂອງແຫຼວທີ່ໄດ້ໄວ້ໃນໜອງ ແລະເມື່ອຝົນຕົກໜັກ ໜອງເຫຼົ່ານັ້ນອາດລົ້ນອອກມາໄດ້. ການລາຍງານຂ່າວໃນພາກພື້ນເດືອນນີ້ ໄດ້ຍົກເຖິງການປ່ອຍນ້ຳເສຍໃນແຂວງຫົວພັນເມື່ອປີ 2024 ເຊິ່ງເຮັດໃຫ້ນ້ຳວານແລະນ້ຳຊຳປົນເປື້ອນ ກວມເອົາປະມານສາມສິບກວ່າບ້ານ. ດິນຕອນທີ່ປອດໄພທຸກຢ່າງຕາມເອກະສານ ກໍອາດສູນເສຍແຫຼ່ງນ້ຳຂອງຕົນໄປ ຖ້າເຂດຕົ້ນນ້ຳທີ່ຢູ່ເໜືອຂຶ້ນໄປຖືກຂຸດຄົ້ນ.

ຜົນກະທົບທີສອງແມ່ນການສັນຈອນ ຂີ້ຝຸ່ນ ແລະສຽງດັງ. ແຮ່ແລະວັດສະດຸຖືກຂົນສົ່ງດ້ວຍລົດບັນທຸກ ເຊິ່ງມັກແລ່ນຢູ່ເທິງເສັ້ນທາງທີ່ສ້າງມາສຳລັບການສັນຈອນຂອງຊາວບ້ານ ແລະສຽງລະເບີດຫີນ ສຽງເຄື່ອງຕຳຫີນ ແລະສຽງເຮືອດູດຊາຍ ກໍດັງກ້ອງໄປໄກໃນຮ່ອມພູທີ່ງຽບສະຫງົບ. ຜົນກະທົບທີສາມແມ່ນຕະຫຼາດຂອງອະສັງຫາລິມະຊັບ. ສຳລັບຜູ້ຊື້ທີ່ຊອກຫາຊີວິດທີ່ສະຫງົບງາມ ບໍ່ແຮ່ທີ່ເບິ່ງເຫັນຈາກເຮືອນ ຫຼືຢູ່ຕາມທາງເຂົ້າ ແມ່ນການຫຼຸດລາຄາທີ່ຕິດຕົວໄປຕະຫຼອດ ຈົນຮອດມື້ທີ່ທ່ານຂາຍຫຼືຊອກຄົນມາເຊົ່າ. ສຳລັບຜູ້ທີ່ສ້າງທີ່ພັກພະນັກງານ ເຮືອນພັກສຳລັບຜູ້ຮັບເໝົາ ຫຼືລານການຄ້າ ບໍ່ແຮ່ດຽວກັນນັ້ນອາດກາຍເປັນແຫຼ່ງຄວາມຕ້ອງການ. ຜົນກະທົບທີສີ່ແມ່ນຕົວທີ່ດິນເອງ: ຖ້າສຳປະທານໃດຕ້ອງການດິນຕອນຂອງທ່ານ ຫຼືທາງເຂົ້າດິນ ລັດສາມາດເອົາທີ່ດິນນັ້ນໄປຕາມລະບຽບການເວນຄືນ ໂດຍມີການຊົດເຊີຍຕາມອັດຕາທາງການ ດັ່ງທີ່ບົດຄວາມຂອງພວກເຮົາກ່ຽວກັບຄຳຖາມວ່າລັດສາມາດເອົາທີ່ດິນຂອງທ່ານໄປໄດ້ຫຼືບໍ່ ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ຢ່າງລະອຽດ.

ຈະຮູ້ໄດ້ແນວໃດວ່າດິນຕອນໜຶ່ງຢູ່ໃກ້ກັບພື້ນທີ່ໃບອະນຸຍາດ ຫຼືສຳປະທານບໍ່ແຮ່?

ບໍ່ມີທະບຽນສາທາລະນະແຫ່ງດຽວທີ່ຜູ້ຊື້ສາມາດຄົ້ນຫາທາງອອນລາຍໄດ້ ສະນັ້ນຄຳຕອບຕ້ອງເອົາມາປະກອບກັນຈາກຫຼາຍແຫຼ່ງ ແລະຄວນໃຫ້ທະນາຍຄວາມຫຼືທີ່ປຶກສາຄົນລາວ ເປັນຜູ້ໄປສອບຖາມເປັນພາສາລາວແທນທ່ານ.

• ນາຍບ້ານ. ອຳນາດການປົກຄອງບ້ານຈະໄດ້ຮັບການປຶກສາຫາລື ເມື່ອມີທີມສຳຫຼວດ ໂຄງການສຳຫຼວດແຮ່ ຫຼືສຳປະທານເຂົ້າມາໃນເຂດ ແລະມັກຈະຮູ້ເລື່ອງລ່ວງໜ້າດົນນານ ກ່ອນທີ່ຈະມີຫຍັງໃຫ້ເຫັນດ້ວຍຕາ. ໃຫ້ຖາມກົງໆວ່າ ເຄີຍມີການເວົ້າເຖິງ ມີການປຶກສາຫາລື ຫຼືມີການຊົດເຊີຍ ກ່ຽວກັບໂຄງການສຳຫຼວດເບື້ອງຕົ້ນ ສຳຫຼວດແຮ່ ຫຼືຂຸດຄົ້ນບໍ່ແຮ່ ໃນບ້ານນີ້ຫຼືບ້ານໃກ້ຄຽງແລ້ວບໍ່.
• ຫ້ອງການທີ່ດິນຂັ້ນເມືອງ. ເມື່ອທ່ານໄປກວດສອບໃບຕາດິນ ໃຫ້ຖາມວ່າດິນຕອນນັ້ນຫຼືທາງເຂົ້າດິນ ຕົກຢູ່ໃນພື້ນທີ່ທີ່ສະຫງວນໄວ້ ໃຫ້ເຊົ່າ ຫຼືມອບສຳປະທານໃຫ້ແກ່ໂຄງການໃດໜຶ່ງຫຼືບໍ່ ແລະເຄີຍມີແຈ້ງການເວນຄືນ ຫຼືແຈ້ງການເອົາທີ່ດິນໄປໃຊ້ເຂົ້າໃນໂຄງການແລ້ວຫຼືບໍ່.
• ຫ້ອງການຂັ້ນແຂວງທີ່ຮັບຜິດຊອບວຽກງານບໍ່ແຮ່. ໃຫ້ຖາມວ່າໃນເມືອງນັ້ນ ມີການອອກໃບອະນຸຍາດສຳຫຼວດແຮ່ຫຼືສຳປະທານຂຸດຄົ້ນ ຫຼືມີຜູ້ຍື່ນຂໍແລ້ວຫຼືບໍ່ ແລະກວມເອົາເນື້ອທີ່ເທົ່າໃດ. ໃຫ້ຄາດໄວ້ວ່າຈະໄດ້ຄຳຕອບພຽງບາງສ່ວນ ແລະຖ້າບໍ່ມີຄຳຕອບ ໃຫ້ຖືວ່າຍັງບໍ່ຮູ້ ບໍ່ແມ່ນວ່າບໍ່ມີຫຍັງ.
• ສະພາບພູມີປະເທດ. ຍ່າງເບິ່ງອ້ອມຂ້າງດ້ວຍຕົນເອງ ແລະເບິ່ງຂຶ້ນໄປທາງຕົ້ນນ້ຳ. ຫຼັກໝາຍສຳຫຼວດທີ່ມີເລກກຳກັບ ລານເຈາະ ທາງລົດທີ່ຫາກໍຕັດໃໝ່ຕາມເນີນພູ ໜອງຕົກຕະກອນ ສີນ້ຳໃນຫ້ວຍທີ່ປ່ຽນໄປຢ່າງກະທັນຫັນ ລົດບັນທຸກໜັກເທິງທາງເຂົ້າບ້ານ: ແຕ່ລະຢ່າງລ້ວນເປັນຄຳຖາມທີ່ຄວນນຳໄປຖາມຊາວບ້ານ.
• ຂ່າວສານ. ແຈ້ງການຂອງແຂວງແລະໜັງສືພິມລະດັບຊາດ ມັກຈະລະບຸຊື່ເມືອງທີ່ກ່ຽວຂ້ອງໄວ້. ຜູ້ຊື້ທີ່ກຳລັງຊອກດິນໃນແຂວງບໍລິຄຳໄຊ ຄຳມ່ວນ ເຊກອງ ອັດຕະປື ຊຽງຂວາງ ຫຼືຫົວພັນ ຄວນອ່ານຂ່າວເຫຼົ່ານັ້ນໂດຍມີຄຳຖາມນີ້ຢູ່ໃນໃຈສະເໝີ.

ຖ້າມີການມອບສຳປະທານຫຼັງຈາກທີ່ທ່ານຊື້ແລ້ວ ຈະເປັນແນວໃດ?

ນີ້ແມ່ນສະຖານະການທີ່ບໍ່ມີການກວດສອບໃດຕັດອອກໄດ້ ເພາະວ່າລັດສາມາດອະນຸຍາດພື້ນທີ່ໃນມື້ອື່ນ ທີ່ມື້ນີ້ຍັງວ່າງເປົ່າຢູ່. ຖ້າໂຄງການບໍ່ຕ້ອງການດິນຂອງທ່ານ ການປົກປ້ອງຂອງທ່ານແມ່ນຢູ່ທີ່ເງື່ອນໄຂດ້ານສິ່ງແວດລ້ອມທີ່ຕິດມາກັບໂຄງການ ແລະຢູ່ທີ່ຂັ້ນຕອນການປຶກສາຫາລືແລະການຮ້ອງທຸກ ເຊິ່ງອຳນາດການປົກຄອງບ້ານເປັນຜູ້ຄຸ້ມຄອງ. ໃຫ້ບັນທຶກສະພາບຂອງດິນ ແຫຼ່ງນ້ຳ ແລະທາງເຂົ້າ ໄວ້ກ່ອນທີ່ວຽກຈະເລີ່ມ ດ້ວຍຮູບຖ່າຍທີ່ມີວັນທີກຳກັບ ແລະສຳລັບນ້ຳສ້າງຫຼືຫ້ວຍທີ່ທ່ານເພິ່ງພາ ໃຫ້ເອົານ້ຳໄປກວດວິເຄາະຢູ່ຫ້ອງທົດລອງ. ຖ້າບໍ່ມີຂໍ້ມູນພື້ນຖານໄວ້ປຽບທຽບ ຄວາມເສຍຫາຍກໍພິສູດໄດ້ຍາກ.

ຖ້າໂຄງການຕ້ອງການດິນຂອງທ່ານຫຼືທາງເຂົ້າດິນ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍທີ່ດິນອະນຸຍາດໃຫ້ລັດເອົາສິດນຳໃຊ້ທີ່ດິນໄປ ເພື່ອໂຄງການທີ່ເປັນຜົນປະໂຫຍດສາທາລະນະ ໂດຍມີການຊົດເຊີຍ. ໃນຖານະຜູ້ເຊົ່າຊາວຕ່າງປະເທດ ທ່ານຕ້ອງຈື່ໄວ້ວ່າທ່ານຢືນຢູ່ຈຸດໃດ: ສິດນຳໃຊ້ທີ່ດິນເປັນຂອງຜູ້ຖືສິດຄົນລາວ ແລະສິດຮຽກຮ້ອງຂອງທ່ານຂຶ້ນກັບສັນຍາເຊົ່າ. ຄ່າຊົດເຊີຍສຳລັບຕົວທີ່ດິນເອງຈະຕົກເປັນຂອງຜູ້ຖືສິດ ສ່ວນຄ່າຊົດເຊີຍສຳລັບສິ່ງປຸກສ້າງ ການປັບປຸງດິນ ແລະໄລຍະເວລາທີ່ຍັງເຫຼືອຂອງສັນຍາເຊົ່າ ທ່ານຕ້ອງຍົກເຫດຜົນຮຽກຮ້ອງເອົາເອງ ແລະຈະມີນ້ຳໜັກຫຼາຍຂຶ້ນຢ່າງຍິ່ງ ຖ້າສັນຍາເຊົ່າໄດ້ລະບຸໄວ້ແລ້ວວ່າຈະແບ່ງປັນກັນແນວໃດ. ອັດຕາຊົດເຊີຍທາງການມັກຈະຕ່ຳກວ່າລາຄາທີ່ຜູ້ຊື້ຕ່າງປະເທດໄດ້ຈ່າຍໄປ ສະນັ້ນການປົກປ້ອງທີ່ມີຄ່າແທ້ ຄືການປົກປ້ອງທີ່ທ່ານຂຽນໄວ້ກ່ອນເຊັນສັນຍາ.

ສັນຍາຊື້ຂາຍ ຫຼືສັນຍາເຊົ່າ ຄວນລະບຸຫຍັງແດ່?

ທະນາຍຄວາມລາວຈະເປັນຜູ້ຮ່າງຖ້ອຍຄຳໃນສັນຍາ. ສິ່ງທີ່ທ່ານຕ້ອງການໃຫ້ສັນຍາກວມເອົາ ມີດັ່ງນີ້:

• ຄຳຢັ້ງຢືນຂອງຜູ້ຂາຍຫຼືຜູ້ໃຫ້ເຊົ່າ ວ່າເຂົາເຈົ້າບໍ່ເຄີຍໄດ້ຮັບແຈ້ງການໃດໆ ກ່ຽວກັບການສຳຫຼວດແຮ່ທາດເບື້ອງຕົ້ນ ໃບອະນຸຍາດສຳຫຼວດແຮ່ ສຳປະທານ ການເວນຄືນ ຫຼືການເອົາທີ່ດິນໄປໃຊ້ເຂົ້າໃນໂຄງການ ທີ່ກະທົບເຖິງດິນຕອນນັ້ນຫຼືທາງເຂົ້າ ແລະບໍ່ຮູ້ວ່າມີໂຄງການແບບນັ້ນກຳລັງຖືກປຶກສາຫາລືກັນຢູ່ໃນບ້ານ.
• ໜ້າທີ່ສົ່ງຕໍ່ແຈ້ງການ. ແຈ້ງການໃດໆທີ່ຜູ້ຖືສິດຄົນລາວໄດ້ຮັບກ່ຽວກັບທີ່ດິນ ບໍ່ວ່າຈະມາຈາກອຳນາດການປົກຄອງຂັ້ນໃດຫຼືນັກລົງທຶນຄົນໃດ ຕ້ອງສົ່ງຕໍ່ໃຫ້ທ່ານໂດຍໄວ.
• ການແບ່ງຄ່າຊົດເຊີຍ. ຖ້າທີ່ດິນຖືກເອົາໄປທັງໝົດຫຼືບາງສ່ວນ ສັນຍາເຊົ່າຕ້ອງລະບຸວ່າຄ່າຊົດເຊີຍຈະແບ່ງກັນແນວໃດ ລະຫວ່າງສິດນຳໃຊ້ທີ່ດິນ ກັບສິ່ງປຸກສ້າງ ການປັບປຸງ ແລະໄລຍະເຊົ່າທີ່ຍັງເຫຼືອຂອງທ່ານ ແລະຜູ້ໃຫ້ເຊົ່າຈະຮຽກຮ້ອງແທນທ່ານ ໃນກໍລະນີທີ່ມີແຕ່ເຂົາເຈົ້າເທົ່ານັ້ນທີ່ມີສິດຮຽກຮ້ອງ.
• ທາງອອກ. ຖ້າໂຄງການໃດໜຶ່ງກະທົບຢ່າງເປັນສາລະສຳຄັນຕໍ່ການນຳໃຊ້ດິນຕອນນັ້ນ ແຫຼ່ງນ້ຳ ຫຼືທາງເຂົ້າ ທ່ານສາມາດຍົກເລີກສັນຍາເຊົ່າ ແລະໄດ້ຮັບຄືນຄ່າເຊົ່າສ່ວນທີ່ຍັງບໍ່ທັນໄດ້ໃຊ້ ທີ່ໄດ້ຈ່າຍລ່ວງໜ້າໄປແລ້ວ.
• ສິດນຳໃຊ້ນ້ຳໃນທາງປະຕິບັດ. ໃນກໍລະນີທີ່ເຮືອນເພິ່ງພານ້ຳສ້າງຫຼືຫ້ວຍ ສັນຍາຕ້ອງບັນທຶກແຫຼ່ງນ້ຳນັ້ນໄວ້ເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງສິ່ງທີ່ເຊົ່າ ແລະລະບຸວ່າຈະເຂົ້າເຖິງແຫຼ່ງນ້ຳນັ້ນໄດ້ແນວໃດ.

ເລື່ອງນີ້ໝາຍຄວາມວ່າທ່ານຄວນຫຼີກລ່ຽງການຊື້ດິນຊົນນະບົດໃນລາວບໍ?

ບໍ່ແມ່ນເລີຍ. ດິນຊົນນະບົດສ່ວນໃຫຍ່ໃນລາວຈະບໍ່ມີວັນໄດ້ເຫັນບໍ່ແຮ່ ແລະແຂວງທີ່ເປັນຂ່າວຢູ່ໃນເວລານີ້ກໍກວ້າງໃຫຍ່ຫຼາຍ. ມັນພຽງແຕ່ໝາຍຄວາມວ່າສິ່ງທີ່ຢູ່ໃຕ້ດິນ ເປັນອີກເລື່ອງໜຶ່ງທີ່ຕ້ອງຖາມເມື່ອທ່ານຊື້ດິນນອກຕົວເມືອງ ຄຽງຄູ່ກັບໃບຕາດິນ ປະເພດທີ່ດິນ ລະເບີດບໍ່ທັນແຕກ ແລະລະດັບນ້ຳຖ້ວມ. ຜູ້ຊື້ທີ່ຮອບຄອບຈະໄປຖາມບ້ານ ກວດສອບກັບເມືອງແລະແຂວງ ຍ່າງເບິ່ງເຂດຕົ້ນນ້ຳ ເກັບຂໍ້ມູນພື້ນຖານຂອງນ້ຳ ແລະຂຽນຄວາມສ່ຽງນັ້ນໄວ້ໃນສັນຍາເຊົ່າ. ຜູ້ຊື້ທີ່ຂ້າມຂັ້ນຕອນເຫຼົ່ານີ້ໄປ ອາດຈະພົບໃນມື້ໜຶ່ງວ່າສິ່ງທີ່ມີຄ່າທີ່ສຸດຂອງດິນຕອນນັ້ນ ຄືຄວາມງຽບສະຫງົບແລະສາຍນ້ຳຂອງມັນ ບໍ່ເຄີຍເປັນສິ່ງທີ່ເຂົາມີສິດປົກປ້ອງມາຕັ້ງແຕ່ຕົ້ນ.

ບົດຄວາມນີ້ແມ່ນຂໍ້ມູນທົ່ວໄປ ບໍ່ແມ່ນຄຳແນະນຳທາງກົດໝາຍ. ລະບຽບການກ່ຽວກັບແຮ່ທາດ ທີ່ດິນ ແລະສິ່ງແວດລ້ອມໃນລາວມີການປ່ຽນແປງ ແລະການນຳໃຊ້ກໍແຕກຕ່າງກັນໄປຕາມແຕ່ລະແຂວງແລະແຕ່ລະໂຄງການ. ກະລຸນາກວດສອບທຸກຂໍ້ກັບບໍລິສັດທະນາຍຄວາມທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃນ ສປປ ລາວ ກ່ອນເຊັນສັນຍາຫຼືຈ່າຍເງິນ.