ຖ້າການຊື້ຂາຍອະສັງຫາຢູ່ລາວເກີດມີບັນຫາ ຈະເປັນແນວໃດ?

ຖ້າການຊື້ຂາຍອະສັງຫາຢູ່ລາວເກີດມີບັນຫາ ຈະເປັນແນວໃດ? ຂໍ້ຂັດແຍ່ງສ່ວນຫຼາຍແກ້ໄຂໄດ້ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເຖິງມືຜູ້ພິພາກສາ: ເລີ່ມຈາກການເຈລະຈາກັນເອງ ຕໍ່ດ້ວຍການໄກ່ເກ່ຍຢູ່ບ້ານ ແລ້ວຈຶ່ງໄປຫາອົງການຄຸ້ມຄອງທີ່ດິນ ຫຼືລະບົບແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດທີ່ຂຶ້ນກັບກະຊວງຍຸຕິທຳ ແລະສຸດທ້າຍແທ້ໆຈຶ່ງຮອດສານປະຊາຊົນ. ຜູ້ຊື້ຕ່າງປະເທດສາມາດໃຊ້ທຸກເສັ້ນທາງເຫຼົ່ານີ້ໄດ້. ແຕ່ສິ່ງທີ່ຕັດສິນຜົນແພ້ຊະນະແທ້ໆນັ້ນ ບໍ່ຄ່ອຍແມ່ນສິ່ງທີ່ທ່ານເຮັດຫຼັງຈາກຂໍ້ຂັດແຍ່ງເກີດຂຶ້ນແລ້ວ ຫາກແມ່ນເອກະສານທີ່ທ່ານໄດ້ກະກຽມໄວ້ກ່ອນໜ້ານັ້ນ: ໂຄງສ້າງການຖືຄອງທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ ສັນຍາເປັນພາສາລາວທີ່ໄດ້ຈົດທະບຽນແລ້ວ ໃບຕາດິນທີ່ບໍ່ມີບັນຫາຄ້າງຄາ ແລະຫຼັກເຂດທີ່ໄດ້ຕົກລົງກັນຢູ່ໃນພື້ນທີ່ຕົວຈິງ. ແລະການຊະນະຄະດີກໍບໍ່ແມ່ນອັນດຽວກັນກັບການໄດ້ຮັບສິ່ງທີ່ຕົນຄວນໄດ້ມາຮອດມືແທ້ໆ. ຄຳຕັດສິນຂອງສານ ຂໍ້ຕົກລົງປະນີປະນອມ ຫຼືຄຳຊີ້ຂາດຂອງອະນຸຍາໂຕຕຸລາການ ລ້ວນແຕ່ມີຄ່າພຽງເທົ່າທີ່ສາມາດບັງຄັບໃຊ້ໄດ້ແທ້ຢູ່ໃນລາວ ຕໍ່ຄູ່ກໍລະນີ ຫຼືຕໍ່ຊັບສິນທີ່ຢູ່ໃນລາວເທົ່ານັ້ນ. ບົດຄວາມນີ້ຈະພາທ່ານເບິ່ງເສັ້ນທາງແຕ່ລະເສັ້ນ ລຳດັບທີ່ນິຍົມໃຊ້ກັນ ຈຸດທີ່ຄົນຕ່າງປະເທດຢືນຢູ່ໃນຖານະອ່ອນກວ່າຄູ່ກໍລະນີຄົນລາວ ແລະວິທີກະກຽມໃຫ້ຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ອາດເກີດຂຶ້ນໃນອະນາຄົດ ເປັນເລື່ອງທີ່ທ່ານມີທາງຊະນະໄດ້ຕັ້ງແຕ່ກ່ອນຈະເຊັນສັນຍາ.

ເດືອນນີ້ ຄຳຖາມດັ່ງກ່າວມີນ້ຳໜັກຫຼາຍຂຶ້ນກວ່າເກົ່າ. ກອງປະຊຸມຄະນະລັດຖະບານໃນວັນທີ 24 ແລະ 25 ສິງຫາ ໄດ້ຮັບຮອງຮ່າງກົດໝາຍສິບສອງສະບັບ ໃນນັ້ນມີຮ່າງກົດໝາຍດ້ານແພ່ງສະບັບໜຶ່ງ ແລະໄດ້ກຳນົດໃຫ້ການປັບປຸງການປະຕິບັດຄຳຕັດສິນຂອງສານ ພ້ອມກັບການຄຸ້ມຄອງຊັບສິນທີ່ຖືກຍຶດ ໄວ້ໃນບັນດາວຽກບູລິມະສິດ. ມະຕິຂອງພັກລົງວັນທີ 20 ສິງຫາ ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ເປີດເຜີຍຄຳຕັດສິນຂອງສານຕໍ່ສາທາລະນະຊົນໃຫ້ຫຼາຍຂຶ້ນ ຄຽງຄູ່ກັບການຕິດຕາມກວດກາການຄຸ້ມຄອງທີ່ດິນໃຫ້ເຂັ້ມງວດຂຶ້ນ. ແລະໃນວັນທີ 14 ສິງຫາ ປະທານສານສູງສຸດຂອງລາວ ຫວຽດນາມ ແລະກຳປູເຈຍ ໄດ້ພົບປະກັນຢູ່ພະນົມເປັນ ໃນກອງປະຊຸມຂອງບັນດາສານແຂວງຊາຍແດນຂອງສາມປະເທດ ແລະໄດ້ໃຫ້ຂໍ້ສັງເກດວ່າຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງແພ່ງແລະທາງການຄ້າຂ້າມຊາຍແດນກຳລັງເພີ່ມຂຶ້ນ. ທັງໝົດນີ້ຍັງບໍ່ໄດ້ປ່ຽນແປງກົດລະບຽບທີ່ຜູ້ຊື້ຕ້ອງປະເຊີນຢູ່ໃນມື້ນີ້ ແລະຮ່າງກົດໝາຍດ້ານແພ່ງກໍຍັງບໍ່ທັນໄດ້ເຜີຍແຜ່ອອກມາເທື່ອ. ເຖິງຢ່າງໃດກໍຕາມ ນີ້ກໍເປັນການຍອມຮັບຢ່າງກົງໄປກົງມາຂອງພາກລັດວ່າ ການໄດ້ມາເຊິ່ງຄຳຕັດສິນ ກັບການເຮັດໃຫ້ຄຳຕັດສິນນັ້ນເກີດຜົນໃນຕົວຈິງ ແມ່ນສອງເລື່ອງທີ່ແຕກຕ່າງກັນ.

ຜູ້ຊື້ຕ່າງປະເທດມັກພົບກັບຂໍ້ຂັດແຍ່ງແບບໃດແດ່?

ຂໍ້ຂັດແຍ່ງກ່ຽວກັບອະສັງຫາໃນລາວ ມັກຈະອອກມາໃນຮູບແບບທີ່ຄຸ້ນເຄີຍພຽງບໍ່ເທົ່າໃດແບບ. ການຮູ້ຈັກຮູບແບບເຫຼົ່ານີ້ໄວ້ລ່ວງໜ້າ ຄືວິທີທີ່ດີທີ່ສຸດທີ່ຈະເຫັນວ່າການຊື້ຂອງທ່ານເອງມີຈຸດອ່ອນຢູ່ບ່ອນໃດແດ່.

• ຫຼັກເຂດ ແລະການບຸກລຸກ. ກຳແພງ ທາງສັນຈອນ ຫຼືສວນປູກຂອງເພື່ອນບ້ານ ລ້ຳເຂົ້າມາເກີນເສັ້ນທີ່ກຳນົດໄວ້ໃນໃບຕາດິນ ຫຼືດິນຕອນໃນພື້ນທີ່ຕົວຈິງ ບໍ່ກົງກັບດິນຕອນທີ່ຢູ່ໃນແຜນທີ່.
• ຜູ້ຂາຍທີ່ບໍ່ແມ່ນເຈົ້າຂອງສິດທັງໝົດ. ຄົນທີ່ເຊັນສັນຍາບໍ່ໄດ້ຖືສິດຢ່າງຄົບຖ້ວນ: ເຈົ້າຂອງຮ່ວມ ຄູ່ສົມລົດ ຫຼືອ້າຍເອື້ອຍນ້ອງທີ່ມີຊື່ຢູ່ໃນປຶ້ມສຳມະໂນຄົວບໍ່ໄດ້ໃຫ້ຄວາມເຫັນດີ ຫຼືດິນຕອນນັ້ນເຄີຍຖືກຂາຍ ຫຼືຖືກເອົາໄປຄ້ຳປະກັນໃຫ້ຄົນອື່ນມາກ່ອນແລ້ວ.
• ຍາດພີ່ນ້ອງມາທວງສິດຫຼັງການຂາຍ. ລູກຫຼານຜູ້ສືບທອດມໍລະດົກຄັດຄ້ານການໂອນທີ່ພໍ່ແມ່ໄດ້ເຮັດໄວ້ ເຊິ່ງມັກຈະເກີດຂຶ້ນຫຼາຍປີຕໍ່ມາ ໂດຍອ້າງວ່າຕົນບໍ່ເຄີຍໄດ້ສະລະ ຫຼືຍິນຍອມປ່ອຍສ່ວນແບ່ງຂອງຕົນເລີຍ.
• ຈ່າຍເງິນໄປແລ້ວ ແຕ່ບໍ່ໄດ້ຫຍັງຄືນມາ. ເງິນມັດຈຳ ຫຼືເງິນງວດໄດ້ຈ່າຍໄປໃຫ້ຜູ້ຂາຍ ຫຼືຜູ້ພັດທະນາໂຄງການ ແລ້ວຝ່າຍນັ້ນກໍເລື່ອນເວລາອອກໄປ ປ່ຽນເງື່ອນໄຂ ຫຼືບໍ່ຕອບຮັບການຕິດຕໍ່ອີກເລີຍ.
• ຜູ້ໃຫ້ເຊົ່າທີ່ຢາກຍົກເລີກສັນຍາ. ເຈົ້າຂອງດິນຄົນລາວທີ່ທ່ານເຊົ່າດິນຢູ່ ຕັດສິນໃຈວ່າຄ່າເຊົ່າຕ່ຳເກີນໄປ ຫຼືອ້າງວ່າສັນຍາເຊົ່າບໍ່ເຄີຍໄດ້ຈົດທະບຽນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລ້ວພະຍາຍາມຍົກເລີກສັນຍານັ້ນ.
• ຕົວແທນຖືແທນທີ່ບໍ່ຍອມຄືນດິນ. ຄົນລາວຜູ້ໜຶ່ງທີ່ຖືໃບຕາດິນແທນຄົນຕ່າງປະເທດ ພາຍໃຕ້ການຈັດແຈງທີ່ກົດໝາຍບໍ່ອະນຸຍາດ ຖືເອົາດິນນັ້ນເປັນຂອງຕົນເອງ.

ຫ້າກໍລະນີທຳອິດ ສາມາດໂຕ້ແຍ້ງກັນໄດ້ດ້ວຍຂໍ້ເທັດຈິງແລະເອກະສານ. ກໍລະນີສຸດທ້າຍແມ່ນຕ່າງອອກໄປ ດັ່ງທີ່ຈະອະທິບາຍໃນພາກຂ້າງລຸ່ມນີ້ ເພາະກົດໝາຍຈະບໍ່ຊ່ວຍໃຜບັງຄັບໃຊ້ການຈັດແຈງທີ່ອອກແບບມາເພື່ອຫຼົບຫຼີກກົດໝາຍເອງ.

ເມື່ອມີບັນຫາເກີດຂຶ້ນ ຄວນເຮັດຫຍັງເປັນອັນດັບທຳອິດ?

ໃຫ້ລົມກັນດີໆກ່ອນ ແລະຈົດທຸກຢ່າງໄວ້ເປັນລາຍລັກອັກສອນ. ທັງກົດໝາຍລາວ ແລະວິຖີປະຕິບັດຂອງສັງຄົມລາວ ລ້ວນແຕ່ຊຸກຍູ້ໃຫ້ຄູ່ກໍລະນີຕົກລົງກັນເອງກ່ອນ ແລະທັງສານ ທັງຫ້ອງການທີ່ດິນ ກໍຄາດຫວັງວ່າຈະໄດ້ເຫັນວ່າມີການພະຍາຍາມແກ້ໄຂແບບປອງດອງກັນມາກ່ອນແລ້ວ. ຂຽນຈຸດຢືນຂອງທ່ານເປັນຈົດໝາຍທີ່ລົງວັນທີໄວ້ເປັນພາສາລາວ ພ້ອມສະບັບແປເກັບໄວ້ໃນແຟ້ມຂອງທ່ານເອງ. ເກັບໃບຮັບເງິນ ຫຼັກຖານການໂອນເງິນ ຂໍ້ຄວາມທີ່ສົ່ງຫາກັນ ແລະຮູບຖ່າຍສະຖານທີ່ໄວ້ໃຫ້ຄົບຖ້ວນ. ຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ໄປຮອດມືເຈົ້າໜ້າທີ່ພ້ອມກັບບັນທຶກທີ່ເປັນລະບຽບຮຽບຮ້ອຍ ກໍເທົ່າກັບໄດ້ວາງກອບເລື່ອງໃຫ້ເປັນຜົນດີແກ່ທ່ານໄປແລ້ວເຄິ່ງໜຶ່ງ.

ຖ້າການລົມກັນບໍ່ໄດ້ຜົນ ຂັ້ນຕໍ່ໄປແມ່ນບ້ານ. ບ້ານສ່ວນຫຼາຍມີໜ່ວຍໄກ່ເກ່ຍປະຈຳບ້ານ ເຊິ່ງເປັນກົງຈັກເຄິ່ງທາງການທີ່ຕິດພັນກັບອຳນາດການປົກຄອງບ້ານ ເຮັດໜ້າທີ່ໄກ່ເກ່ຍຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງແພ່ງເລັກໆນ້ອຍໆລະຫວ່າງຊາວບ້ານ. ສຳລັບເລື່ອງທີ່ດິນ ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍທີ່ດິນຍັງມອບບົດບາດໃນການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງໃຫ້ແກ່ໜ່ວຍງານຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມບ້ານ ຄຽງຄູ່ກັບໜ້າທີ່ຢັ້ງຢືນທີ່ມາຂອງທີ່ດິນ ແລະເກັບຮັກສາຂໍ້ມູນທີ່ດິນຂອງບ້ານ. ນາຍບ້ານແລະຜູ້ເຖົ້າຜູ້ແກ່ໃນບ້ານ ມັກຈະຮູ້ປະຫວັດຂອງດິນແຕ່ລະຕອນດີກວ່າທະບຽນໃດໆ: ໃຜເປັນຜູ້ຖາງດິນຕອນນັ້ນ ໃຜເປັນຜູ້ຮັບມໍລະດົກ ແລະຫຼັກເຂດເກົ່າເຄີຍຢູ່ບ່ອນໃດ. ຄວາມຮູ້ນີ້ເປັນດາບສອງຄົມ ແລະເຈົ້າຂອງຕ່າງປະເທດທີ່ຮັກສາສາຍພົວພັນອັນດີກັບບ້ານມາໂດຍຕະຫຼອດ ຍ່ອມຢູ່ໃນຖານະທີ່ເຂັ້ມແຂງກວ່າຫຼາຍ ເມື່ອທຽບກັບຄົນທີ່ໂຜ່ໜ້າມາສະເພາະຕອນທີ່ມີບັນຫາ.

ການໄກ່ເກ່ຍຢູ່ບ້ານກໍມີຂອບເຂດຈຳກັດຂອງມັນ. ມັນບໍ່ສາມາດບັງຄັບໃຫ້ໃຜປະຕິບັດຕາມໄດ້ ແລະມັນຖືກອອກແບບມາສຳລັບຂໍ້ຂັດແຍ່ງລະຫວ່າງຊາວບ້ານດ້ວຍກັນ ບໍ່ແມ່ນລະຫວ່າງຊາວບ້ານກັບນັກລົງທຶນຈາກພາຍນອກ ຫຼືເຈົ້າຂອງທີ່ເປັນຄົນຕ່າງປະເທດ. ຖ້າຕົກລົງກັນໄດ້ ໃຫ້ແນ່ໃຈວ່າຂໍ້ຕົກລົງນັ້ນໄດ້ຂຽນເປັນລາຍລັກອັກສອນ ມີລາຍເຊັນຂອງທັງສອງຝ່າຍ ແລະມີອຳນາດການປົກຄອງບ້ານລົງຊື່ເປັນພະຍານ ເພາະເອກະສານສະບັບນີ້ຈະກາຍເປັນຫຼັກຖານໃນທຸກຂັ້ນຕອນຕໍ່ໄປ. ຖ້າຕົກລົງກັນບໍ່ໄດ້ ເລື່ອງກໍຈະຂຶ້ນໄປສູ່ຂັ້ນເມືອງ.

ໃຜເປັນຜູ້ຕັດສິນຂໍ້ຂັດແຍ່ງເລື່ອງທີ່ດິນ: ຫ້ອງການທີ່ດິນ ຫຼືສານ?

ເລື່ອງນີ້ຂຶ້ນກັບລັກສະນະຂອງຂໍ້ຂັດແຍ່ງ. ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍທີ່ດິນ ສະບັບປີ 2019 (ເລກທີ 70/ສພຊ) ແຍກຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ມີລັກສະນະທາງດ້ານບໍລິຫານ ເຊັ່ນ ການນຳໃຊ້ທີ່ດິນໂດຍບໍ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດ ການນຳໃຊ້ທີ່ດິນຜິດປະເພດ ຄ່າທຳນຽມທີ່ຍັງຄ້າງຈ່າຍ ແລະການຂັດແຍ່ງກັນເລື່ອງຫຼັກເຂດ ອອກຈາກຂໍ້ຂັດແຍ່ງກ່ຽວກັບສິດລະຫວ່າງເອກະຊົນດ້ວຍກັນ.

ຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານບໍລິຫານເລີ່ມຕົ້ນທີ່ຫ້ອງການຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມເມືອງ. ຝ່າຍທີ່ບໍ່ພໍໃຈສາມາດຮ້ອງຂໍໃຫ້ອຳນາດການປົກຄອງແຂວງພິຈາລະນາເລື່ອງນັ້ນຄືນໃໝ່ ໂດຍມີພະແນກຊັບພະຍາກອນທຳມະຊາດແລະສິ່ງແວດລ້ອມແຂວງເປັນຜູ້ປະສານງານ. ຖ້າຍັງຕົກລົງກັນບໍ່ໄດ້ ອຳນາດການປົກຄອງແຂວງຈະແຈ້ງເປັນລາຍລັກອັກສອນໃຫ້ຄູ່ກໍລະນີຮູ້ວ່າ ພວກເຂົາສາມາດນຳຄະດີຂຶ້ນສູ່ສານປະຊາຊົນໄດ້. ສຳລັບຂໍ້ຂັດແຍ່ງເລື່ອງຫຼັກເຂດ ຊ່ອງທາງດ້ານບໍລິຫານນີ້ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນທາງທີ່ໃຊ້ໄດ້ຜົນໃນທາງປະຕິບັດ ເພາະຄຳຕອບຢູ່ໃນບັນທຶກແລະການວັດແທກຂອງຫ້ອງການທີ່ດິນເອງ: ການຈ້າງໃຫ້ວັດແທກດິນຄືນໃໝ່ ແລ້ວຂໍໃຫ້ຫ້ອງການທຽບກັບແຜນຜັງທີ່ໄດ້ຈົດທະບຽນໄວ້ ມັກຈະໄວກວ່າແລະຊີ້ຂາດໄດ້ຊັດເຈນກວ່າການໂຕ້ຖຽງໃດໆ.

ສຳລັບຂໍ້ຂັດແຍ່ງກ່ຽວກັບສິດ ກົດໝາຍໄດ້ກຳນົດຮູບການແກ້ໄຂໄວ້ສີ່ຮູບການ ຄື: ການປະນີປະນອມ ຫຼືການໄກ່ເກ່ຍ; ການຊີ້ຂາດໂດຍອົງການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ; ການຮ້ອງຟ້ອງຕໍ່ສານ; ແລະການແກ້ໄຂແບບສາກົນ. ກົດໝາຍປີ 2019 ເປັນສະບັບທຳອິດທີ່ນຳຂໍ້ຂັດແຍ່ງເລື່ອງທີ່ດິນເຂົ້າມາຢູ່ໃນຂອບເຂດຂອງການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ ໃນຂະນະທີ່ສະບັບກ່ອນໜ້ານັ້ນປະໄວ້ໃຫ້ການຮ້ອງຂໍສິດທີ່ດິນທາງແພ່ງເປັນເລື່ອງຂອງສານປະຊາຊົນ. ໃນກໍລະນີທີ່ບັນຫາມາຈາກການຕັດສິນໃຈຂອງເຈົ້າໜ້າທີ່ ບໍ່ແມ່ນມາຈາກການກະທຳຂອງເອກະຊົນ ການຍື່ນຄຳຮ້ອງຕໍ່ພາກສ່ວນທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ຫຼືຕໍ່ສະພາປະຊາຊົນແຂວງ ຫຼືສະພາແຫ່ງຊາດ ກໍເປັນສ່ວນໜຶ່ງຂອງລະບົບລາວເຊັ່ນກັນ ເຖິງວ່າມັນຈະບໍ່ສາມາດທົດແທນຄຳປຶກສາທາງກົດໝາຍທີ່ຖືກຕ້ອງໄດ້ກໍຕາມ.

ເລືອກໃຊ້ອະນຸຍາໂຕຕຸລາການແທນການໄປສານໄດ້ບໍ?

ໄດ້ ຖ້າອີກຝ່າຍໜຶ່ງເຫັນດີນຳ ແລະເວລາທີ່ດີທີ່ສຸດທີ່ຈະໄດ້ຄວາມເຫັນດີນັ້ນ ຄືການຂຽນໄວ້ໃນສັນຍາ ກ່ອນທີ່ຈະມີຂໍ້ຂັດແຍ່ງໃດໆເກີດຂຶ້ນ. ການໄກ່ເກ່ຍແລະການຊີ້ຂາດໂດຍອະນຸຍາໂຕຕຸລາການພາຍໃນລາວ ຢູ່ພາຍໃຕ້ກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດ (ເລກທີ 51/ສພຊ ລົງວັນທີ 22 ມິຖຸນາ 2018) ແລະດຳເນີນການໂດຍສູນແລະຫ້ອງການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດທີ່ຂຶ້ນກັບກະຊວງຍຸຕິທຳ ເຊິ່ງມີມາຕັ້ງແຕ່ຊຸມປີ 1990. ຂໍ້ກຳນົດໃນສັນຍາທີ່ລະບຸວ່າ ຂໍ້ຂັດແຍ່ງຕ້ອງຜ່ານການໄກ່ເກ່ຍກ່ອນ ແລ້ວຈຶ່ງໄປສູ່ການຊີ້ຂາດທີ່ສູນດັ່ງກ່າວ ຈະເຮັດໃຫ້ທັງສອງຝ່າຍມີເສັ້ນທາງທີ່ຊັດເຈນ ໂດຍບໍ່ຕ້ອງເລີ່ມຕົ້ນຢູ່ສານ.

ມີບາງຈຸດທີ່ຄວນຮູ້ໄວ້ໃນທາງປະຕິບັດ. ກົດໝາຍອະນຸຍາດໃຫ້ມີຜູ້ໄກ່ເກ່ຍແລະອະນຸຍາໂຕຕຸລາການຕ່າງປະເທດໄດ້ ສະເພາະເມື່ອມີຢ່າງໜ້ອຍໜຶ່ງຝ່າຍເປັນຄົນຕ່າງປະເທດ ສະນັ້ນບຸກຄົນຕ່າງປະເທດທີ່ເຮັດສັນຍາໂດຍກົງກັບຜູ້ຂາຍຄົນລາວກໍເຂົ້າເງື່ອນໄຂ ແຕ່ຂໍ້ຂັດແຍ່ງລະຫວ່າງບໍລິສັດລາວສອງບໍລິສັດ ລວມທັງບໍລິສັດທີ່ທ່ານເປັນເຈົ້າຂອງເອງ ອາດຈະບໍ່ເຂົ້າເງື່ອນໄຂ. ຕາມບົດບັນຍັດຂອງກົດໝາຍສະບັບນີ້ ຄູ່ກໍລະນີຕ້ອງປະຕິບັດຕາມຂໍ້ຕົກລົງປະນີປະນອມ ຫຼືຄຳຊີ້ຂາດພາຍໃນສິບຫ້າວັນ ແລະຖ້າຝ່າຍໃດບໍ່ປະຕິບັດ ອີກຝ່າຍໜຶ່ງສາມາດຮ້ອງຂໍໃຫ້ສານປະຊາຊົນອອກຄຳສັ່ງບັງຄັບໄດ້. ກົດໝາຍຍັງໄດ້ກຳນົດໃຫ້ມີອົງການອະນຸຍາໂຕຕຸລາການເອກະຊົນ ແຕ່ກອບລະບຽບການສຳລັບອົງການເຫຼົ່ານີ້ຍັງຢູ່ໃນຂັ້ນຕອນການສ້າງ ສະນັ້ນໃນທາງປະຕິບັດ ສູນຂອງລັດຈຶ່ງຍັງຄົງເປັນທາງເລືອກພາຍໃນປະເທດທີ່ມີຢູ່ແທ້.

ຄູ່ສັນຍາທາງການຄ້າຍັງສາມາດເລືອກໃຊ້ອະນຸຍາໂຕຕຸລາການຢູ່ຕ່າງປະເທດໄດ້ ເຊັ່ນທີ່ສິງກະໂປ. ທາງເລືອກນີ້ອາດຈະສົມເຫດສົມຜົນ ເມື່ອຄູ່ສັນຍາເປັນບໍລິສັດທີ່ມີຖານະໝັ້ນຄົງ. ແຕ່ສຳລັບຜູ້ຂາຍ ຫຼືຜູ້ໃຫ້ເຊົ່າທີ່ເປັນຄົນລາວລາຍບຸກຄົນ ເຊິ່ງມີຊັບສິນພຽງຢ່າງດຽວຄືດິນຕອນນັ້ນເອງ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວທາງເລືອກນີ້ບໍ່ສົມເຫດສົມຜົນ ດ້ວຍເຫດຜົນທີ່ຈະອະທິບາຍໃນພາກຕໍ່ໄປ.

ຄຳຕັດສິນ ຫຼືຄຳຊີ້ຂາດຈາກຕ່າງປະເທດ ຈະຖືກບັງຄັບໃຊ້ຢູ່ລາວໄດ້ບໍ?

ຢ່າຫວັງພຶ່ງໃສ່ທາງນັ້ນ. ລາວເປັນພາຄີຂອງສົນທິສັນຍານິວຢອກ ປີ 1958 ວ່າດ້ວຍຄຳຊີ້ຂາດຂອງອະນຸຍາໂຕຕຸລາການຕ່າງປະເທດ ແລະກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດກໍກຳນົດວ່າ ຄຳຊີ້ຂາດຂອງຕ່າງປະເທດ ຫຼືຄຳຊີ້ຂາດສາກົນ ຈະໄດ້ຮັບການຮັບຮູ້ແລະບັງຄັບໃຊ້ ເມື່ອສານປະຊາຊົນໄດ້ຢັ້ງຢືນແລ້ວ. ແຕ່ເງື່ອນໄຂນັ້ນເຂັ້ມງວດ: ຄູ່ກໍລະນີຕ້ອງເປັນພົນລະເມືອງຂອງປະເທດທີ່ເປັນພາຄີຂອງສົນທິສັນຍາດັ່ງກ່າວ; ຄຳຊີ້ຂາດຕ້ອງບໍ່ຂັດກັບລັດຖະທຳມະນູນ ຫຼືກົດລະບຽບກ່ຽວກັບສະຖຽນລະພາບ ສັນຕິພາບ ແລະສິ່ງແວດລ້ອມ; ແລະຝ່າຍທີ່ເປັນໜີ້ຕ້ອງມີຊັບສິນ ທຸລະກິດ ຮຸ້ນ ເງິນຝາກທະນາຄານ ຫຼືຊັບສິນອື່ນໆຢູ່ໃນລາວ. ບົດລາຍງານສະພາບແວດລ້ອມການລົງທຶນຂອງລັດຖະບານສະຫະລັດອາເມລິກາ ໄດ້ລະບຸໄວ້ມາເປັນເວລາຫຼາຍປີແລ້ວວ່າ ບໍ່ຮູ້ວ່າມີນັກລົງທຶນຕ່າງປະເທດຄົນໃດທີ່ໃຊ້ເສັ້ນທາງນີ້ໄດ້ສຳເລັດ ແລະວ່າໃນອະດີດ ລາວເຄີຍລົ້ມເຫຼວໃນການບັງຄັບໃຊ້ຄຳຊີ້ຂາດທາງການຄ້າຂອງຕ່າງປະເທດມາແລ້ວ.

ຄຳຕັດສິນຂອງສານຕ່າງປະເທດຍິ່ງອ່ອນກວ່ານັ້ນອີກ. ນອກຈາກສົນທິສັນຍາວ່າດ້ວຍການຊ່ວຍເຫຼືອເຊິ່ງກັນແລະກັນທາງດ້ານຍຸຕິທຳ ທີ່ລາວໄດ້ລົງນາມໄວ້ກັບປະເທດພຽງບໍ່ເທົ່າໃດປະເທດແລ້ວ ກໍບໍ່ມີກົນໄກທົ່ວໄປສຳລັບການຮັບຮູ້ຄຳຕັດສິນຂອງສານຕ່າງປະເທດເລີຍ ແລະບໍ່ວ່າກໍລະນີໃດກໍຕາມ ຄຳຖາມກ່ຽວກັບສິດໃນທີ່ດິນຢູ່ລາວ ກໍຈະຖືກຕັດສິນໂດຍອົງການຂອງລາວ ຕາມກົດໝາຍລາວ. ຫຼັກທີ່ຖືໄວ້ແລ້ວປອດໄພນັ້ນງ່າຍດາຍ: ຖ້າທ່ານຕ້ອງການການແກ້ໄຂທາງກົດໝາຍຕໍ່ຄູ່ກໍລະນີຄົນລາວ ຫຼືຕໍ່ຊັບສິນທີ່ຢູ່ໃນລາວ ໃຫ້ວາງແຜນຊອກຫາການແກ້ໄຂນັ້ນຢູ່ໃນລາວ.

ການຂຶ້ນສານຢູ່ລາວ ແທ້ຈິງແລ້ວຕ້ອງຜ່ານຫຍັງແດ່?

ສານປະຊາຊົນມີຫຼາຍຂັ້ນ ນັບແຕ່ສານປະຊາຊົນທ້ອງຖິ່ນ ສານປະຊາຊົນແຂວງ ແລະສານອຸທອນ ຂຶ້ນໄປຈົນເຖິງສານປະຊາຊົນສູງສຸດທີ່ນະຄອນຫຼວງວຽງຈັນ. ຄະດີແພ່ງດຳເນີນຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການດຳເນີນຄະດີແພ່ງ ແລະຄຳຕັດສິນທີ່ບໍ່ມີການປະຕິບັດຕາມ ຈະຖືກບັງຄັບປະຕິບັດຕາມກົດໝາຍວ່າດ້ວຍການປະຕິບັດຄຳຕັດສິນຂອງສານ. ທຸກຢ່າງດຳເນີນເປັນພາສາລາວ. ສັນຍາ ເອກະສານສິດທີ່ດິນ ໜັງສືມອບສິດ ແລະຈົດໝາຍໂຕ້ຕອບ ຕ້ອງເປັນພາສາລາວ ຫຼືແປຢ່າງເປັນທາງການ ແລະເອກະສານທີ່ເຊັນຢູ່ຕ່າງປະເທດ ໂດຍທົ່ວໄປແລ້ວຕ້ອງໄດ້ຮັບການຢັ້ງຢືນຈາກໂນຕາລີ ແລະຜ່ານການຮັບຮອງທາງກົງສຸນ ກ່ອນທີ່ສານ ຫຼືຫ້ອງການຂອງລາວຈະຮັບເອົາ.

ທ່ານຈະຕ້ອງມີທະນາຍຄວາມທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃຫ້ປະກອບອາຊີບຢູ່ລາວ. ທະນາຍຄວາມຕ່າງປະເທດສາມາດໃຫ້ຄຳປຶກສາແກ່ທ່ານໄດ້ ແຕ່ການເປັນຕົວແທນຕໍ່ໜ້າສານລາວ ເປັນເລື່ອງຂອງສະມາຊິກສະມາຄົມທະນາຍຄວາມລາວ. ຄາດໄວ້ໄດ້ເລີຍວ່າຂະບວນການຢູ່ສານຂັ້ນຕົ້ນຈະໃຊ້ເວລາຫຼາຍເດືອນ ແລະດົນກວ່ານັ້ນອີກຖ້າຝ່າຍທີ່ເສຍຄະດີຍື່ນອຸທອນ ແລະຄວນກຽມງົບປະມານໄວ້ສຳລັບຄ່າທະນາຍຄວາມ ຄ່າແປເອກະສານ ຄ່າທຳນຽມສານ ແລະເລື້ອຍໆກໍລວມທັງຄ່າເດີນທາງຂອງທ່ານເອງ. ຜົນຂອງຄະດີຄາດເດົາໄດ້ຍາກ ສ່ວນໜຶ່ງກໍເພາະມີຄຳຕັດສິນພຽງໜ້ອຍດຽວທີ່ຖືກເຜີຍແຜ່ ເຊິ່ງກໍແມ່ນສິ່ງທີ່ມະຕິໃນເດືອນສິງຫາມຸ່ງຈະປ່ຽນແປງນັ້ນເອງ. ການສຶກສາແບບອິດສະຫຼະກ່ຽວກັບລະບົບຂອງລາວ ລວມທັງການສຶກສາຂອງ OECD ໄດ້ຮຽກຮ້ອງໃຫ້ມີອົງການຕຸລາການທີ່ເຂັ້ມແຂງແລະເປັນເອກະລາດຫຼາຍຂຶ້ນ ແລະຄະນະລັດຖະບານເອງກໍຫາກໍລະບຸວ່າການປະຕິບັດຄຳຕັດສິນຂອງສານເປັນຈຸດອ່ອນ. ຄຳຕັດສິນທີ່ເປັນຜົນດີແກ່ທ່ານຈຶ່ງເປັນພຽງບາດກ້າວໜຶ່ງ ບໍ່ແມ່ນຈຸດສິ້ນສຸດຂອງເລື່ອງ.

ຄົນຕ່າງປະເທດຢູ່ໃນຖານະທີ່ອ່ອນກວ່າຄູ່ກໍລະນີຄົນລາວຢູ່ຈຸດໃດແດ່?

ທາງດ້ານກົດໝາຍ ຄູ່ກໍລະນີຕ່າງປະເທດມີສິດເຂົ້າເຖິງການໄກ່ເກ່ຍ ອະນຸຍາໂຕຕຸລາການ ແລະສານໄດ້ເທົ່າທຽມກັນ. ແຕ່ໃນທາງປະຕິບັດ ມີສີ່ຢ່າງທີ່ເຮັດໃຫ້ພື້ນສະໜາມບໍ່ຮາບພຽງ.

ຢ່າງທີໜຶ່ງແມ່ນຄວາມຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ. ຄົນຕ່າງປະເທດບໍ່ສາມາດຖືສິດນຳໃຊ້ທີ່ດິນໄດ້ຢ່າງເຕັມສ່ວນ ແລະການຈັດແຈງທີ່ເອົາດິນໄປໃສ່ຊື່ໝູ່ ຫຼືຫຸ້ນສ່ວນຄົນລາວ ເພື່ອຜົນປະໂຫຍດຂອງຄົນຕ່າງປະເທດ ແມ່ນບໍ່ໄດ້ຮັບການຮັບຮູ້. ຖ້າຕົວແທນຖືແທນເອົາດິນໄວ້ເປັນຂອງຕົນ ສານທີ່ຖືກຮ້ອງຂໍໃຫ້ບັງຄັບໃຊ້ການຈັດແຈງລັບໆນັ້ນຈະບໍ່ເຮັດໃຫ້ ແລະເງິນທີ່ຈ່າຍໄປແລ້ວກໍອາດຈະສູນເສຍໄປເລີຍ. ບໍ່ມີກົນລະຍຸດໃດໃນການສູ້ຂໍ້ຂັດແຍ່ງ ທີ່ຈະກູ້ໂຄງສ້າງທີ່ຜິດກົດໝາຍມາແຕ່ຕົ້ນໃຫ້ຄືນດີໄດ້. ຢ່າງທີສອງແມ່ນພາສາ: ສັນຍາສະບັບພາສາລາວ ຄືສະບັບທີ່ເຈົ້າໜ້າທີ່ອ່ານ ແລະຖ້າສັນຍາສອງພາສາບໍ່ໄດ້ລະບຸວ່າສະບັບໃດມີຜົນເໜືອກວ່າ ໃຫ້ຖືໄວ້ກ່ອນວ່າແມ່ນສະບັບພາສາລາວ. ຢ່າງທີສາມແມ່ນການຈົດທະບຽນ. ສັນຍາເຊົ່າ ການຈຳນອງ ຫຼືສິດອື່ນໃດທີ່ບໍ່ໄດ້ບັນທຶກໄວ້ຢູ່ຫ້ອງການທີ່ດິນ ຈະຍົກຂຶ້ນມາອ້າງຕໍ່ບຸກຄົນທີສາມໄດ້ຍາກກວ່າຫຼາຍ ເຊັ່ນ ຕໍ່ຜູ້ຊື້ທີ່ໄດ້ດິນມາຈາກຜູ້ໃຫ້ເຊົ່າຂອງທ່ານ. ຢ່າງທີສີ່ແມ່ນການຢູ່ໃກ້ຊິດກັບພື້ນທີ່. ເຈົ້າຂອງຕ່າງປະເທດທີ່ອາໄສຢູ່ຕ່າງປະເທດ ຈະຮູ້ຂ່າວບັນຫາຊ້າ ບໍ່ສາມາດມາເຂົ້າຮ່ວມການໄກ່ເກ່ຍທີ່ນັດກັນແບບກະທັນຫັນໄດ້ ແລະບໍ່ຄ່ອຍເປັນທີ່ຮູ້ຈັກຂອງຄົນໃນບ້ານ. ທຸກຢ່າງນີ້ລ້ວນແຕ່ຈັດການໄດ້ ແຕ່ຕ້ອງຈັດການໄວ້ລ່ວງໜ້າເທົ່ານັ້ນ.

ກ່ອນເຊັນສັນຍາ ຈະກະກຽມແນວໃດໃຫ້ທ່ານມີທາງຊະນະ ຫາກເກີດຂໍ້ຂັດແຍ່ງ?

ຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ດີທີ່ສຸດ ຄືຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ເອກະສານຂອງທ່ານໄດ້ແກ້ໄຂໄວ້ແລ້ວກ່ອນມັນຈະເກີດຂຶ້ນ. ກ່ອນຈະມີການໂອນເງິນໃດໆ ໃຫ້ທະນາຍຄວາມທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃນ ສປປ ລາວ ກວດສອບໃບຕາດິນຢູ່ຫ້ອງການທີ່ດິນ ແລະຢືນຢັນວ່າທຸກຄົນທີ່ມີສິດໃນດິນຕອນນັ້ນ ລວມທັງສະມາຊິກຄອບຄົວທີ່ມີຊື່ຢູ່ໃນປຶ້ມສຳມະໂນຄົວ ໄດ້ໃຫ້ຄວາມເຫັນດີເປັນລາຍລັກອັກສອນ. ຍ່າງກວດຫຼັກເຂດພ້ອມກັບຜູ້ຂາຍ ເພື່ອນບ້ານ ແລະອຳນາດການປົກຄອງບ້ານ ແລະຖ້າມີຂໍ້ສົງໄສແມ່ນແຕ່ໜ້ອຍດຽວ ໃຫ້ຈ້າງວັດແທກດິນ ແລ້ວໃຫ້ທຸກຝ່າຍລົງລາຍເຊັນຮັບຮູ້ຜົນການວັດແທກນັ້ນ. ໃຊ້ໂຄງສ້າງທີ່ຖືກຕ້ອງຕາມກົດໝາຍ: ສັນຍາເຊົ່າທີ່ໄດ້ຈົດທະບຽນ ຫ້ອງຊຸດຄອນໂດໃນບ່ອນທີ່ອະນຸຍາດໃຫ້ຄົນຕ່າງປະເທດເປັນເຈົ້າຂອງໄດ້ ຫຼືບໍລິສັດທີ່ຈັດຕັ້ງຂຶ້ນຢ່າງຖືກຕ້ອງ ແລະຈົ່ງຢ່າໃຊ້ຕົວແທນຖືແທນເປັນອັນຂາດ.

ຂຽນສັນຍາເປັນພາສາລາວ ພ້ອມສະບັບແປ ແລະລະບຸໃຫ້ຈະແຈ້ງວ່າສະບັບໃດມີຜົນເໜືອກວ່າ. ໃສ່ຂໍ້ກຳນົດວ່າດ້ວຍການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທີ່ວາງເສັ້ນທາງໄວ້ໃຫ້ຊັດເຈນ ໂດຍທົ່ວໄປແມ່ນການເຈລະຈາ ຕໍ່ດ້ວຍການໄກ່ເກ່ຍ ແລ້ວຈຶ່ງເປັນການຊີ້ຂາດທີ່ສູນແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງທາງດ້ານເສດຖະກິດຂອງກະຊວງຍຸຕິທຳ ໂດຍມີກຳນົດເວລາສຳລັບແຕ່ລະຂັ້ນຕອນ. ຜູກການຈ່າຍເງິນໄວ້ກັບຫຼັກໝາຍທີ່ທ່ານກວດສອບໄດ້ ເຊັ່ນ ການຈົດທະບຽນສັນຍາເຊົ່າລົງໃນໃບຕາດິນ ຫຼືການກໍ່ສ້າງສຳເລັດໄປແຕ່ລະໄລຍະ ແທນທີ່ຈະຜູກໄວ້ກັບວັນທີ. ຈ່າຍເງິນຜ່ານທະນາຄານ ເກັບໃບຮັບເງິນແລະຫຼັກຖານການໂອນເງິນທຸກສະບັບ ແລະຈົດທະບຽນສັນຍາເຊົ່າ ຫຼືການໂອນສິດຢູ່ຫ້ອງການທີ່ດິນໂດຍບໍ່ຊັກຊ້າ. ເກັບສຳເນົາທີ່ມີການຢັ້ງຢືນຂອງທຸກເອກະສານໄວ້ທັງຢູ່ນອກລາວແລະໃນລາວ ແລະພິຈາລະນາເຮັດໜັງສືມອບສິດແບບຕໍ່ເນື່ອງ ເພື່ອໃຫ້ທະນາຍຄວາມຄົນລາວທີ່ທ່ານໄວ້ວາງໃຈ ສາມາດດຳເນີນການແທນທ່ານໄດ້ຢ່າງວ່ອງໄວ ຖ້າມີບັນຫາເກີດຂຶ້ນໃນຂະນະທີ່ທ່ານບໍ່ຢູ່.

ສຸດທ້າຍ ໃຫ້ຕິດຕາມການປະຕິຮູບຢູ່ສະເໝີ. ຮ່າງກົດໝາຍດ້ານແພ່ງທີ່ຄະນະລັດຖະບານຮັບຮອງໃນເດືອນສິງຫາ ອາດຈະກ່ຽວພັນເຖິງເລື່ອງສັນຍາ ການພົວພັນດ້ານຊັບສິນ ແລະການສືບທອດມໍລະດົກ ແຕ່ເນື້ອໃນຍັງບໍ່ໄດ້ເປີດເຜີຍຕໍ່ສາທາລະນະ ແລະຍັງຕ້ອງໄດ້ຜ່ານການພິຈາລະນາຂອງສະພາແຫ່ງຊາດ. ຈົນກວ່າຈະເຖິງມື້ນັ້ນ ກົດລະບຽບທີ່ໄດ້ອະທິບາຍໄວ້ໃນບົດຄວາມນີ້ ຄືກົດລະບຽບທີ່ນຳໃຊ້ຢູ່.

ບົດຄວາມນີ້ເປັນຂໍ້ມູນທົ່ວໄປ ບໍ່ແມ່ນຄຳແນະນຳທາງກົດໝາຍ. ຂັ້ນຕອນການແກ້ໄຂຂໍ້ຂັດແຍ່ງໃນລາວຂຶ້ນກັບຂໍ້ເທັດຈິງ ເອກະສານ ແລະອົງການທີ່ກ່ຽວຂ້ອງ ແລະກົດໝາຍທີ່ອ້າງເຖິງອາດຈະຖືກປັບປຸງ ຫຼືເພີ່ມເຕີມດ້ວຍລະບຽບການໃໝ່. ກ່ອນທີ່ທ່ານຈະເຊັນສັນຍາ ຈ່າຍເງິນ ຫຼືດຳເນີນການໃດໆໃນຂໍ້ຂັດແຍ່ງ ກະລຸນາກວດສອບຖານະຂອງທ່ານກັບບໍລິສັດທະນາຍຄວາມທີ່ໄດ້ຮັບອະນຸຍາດໃນ ສປປ ລາວ.